روز 30 مه، که به عنوان "روز جهانی مولتیپل اسکلروزیس" شناخته می‌شود، فرصت خوبی است تا در خصوص یکی از شایع‌ترین بیماری‌های التهابی و تخریب‌کننده دستگاه عصبی مرکزی آگاهی‌مان را بالا ببریم.

مولتیپل اسکلروزیس چیست؟

مولتیپل اسکلروزیس یا MS یک بیماری خودایمنی مزمن است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به غلاف میلین (لایه محافظ اطراف فیبرهای عصبی) حمله می‌کند. این حمله باعث التهاب و تخریب میلین می‌شود و در مسیر انتقال پیام‌های عصبی بین مغز و سایر قسمت‌های بدن اختلال ایجاد می‌کند. با گذشت زمان، این آسیب می‌تواند خود فیبرهای عصبی را نیز تخریب کند که منجر به ناتوانی‌های دائمی می‌شود.

اپیدمیولوژی (شیوع و عوامل جمعیتی)

• شیوع جهانی: مطابق برآوردها، حدود 2 میلیون و 800 هزار نفر در سراسر جهان به مولتیپل اسکلروزیس مبتلا هستند.
• توزیع جغرافیایی: شیوع بیماری با افزایش فاصله از خط استوا بیشتر می‌شود. بالاترین شیوع در قاره اروپا و آمریکای شمالی دیده می‌شود. بنظر می رسد، سطوح پایین‌تر ویتامین دی (کاهش مواجهه با نور خورشید) با افزایش خطر ابتلا همراه است.
• سن شایع شروع: این بیماری در دوران جوانی و بخصوص در سنین  20 تا 40 سالگی تشخیص داده می شود. مولتیپل اسکلروزیس شایع‌ترین بیماری ناتوان‌کننده غیرتروماتیک دستگاه عصبی در بزرگسالان جوان محسوب می‌شود.
• جنس: زنان بیشتر از مردان در معرض ابتلا به مولتیپل اسکلروزیس هستند. نسبت زنان به مردان مبتلا در دهه‌های اخیر افزایش یافته است.

علائم

علائم مولتیپل اسکلروزیس به محل ضایعه در سیستم عصبی بستگی دارد و بسیار متنوع است. شایع‌ترین علائم شامل موارد زیر است:

• اختلالات بینایی: تار شدن دید، دوبینی، یا کاهش ناگهانی بینایی در یک چشم (نوریت اپتیک) که معمولا با درد در حرکت چشم همراه است.
• احساسات غیرعادی: بی‌حسی، گزگز، مورمور، سوزش یا احساس "خواب رفتگی" در صورت، تنه یا اندام‌ها.
• ضعف و اسپاسم عضلانی: ضعف در پاها یا دست‌ها که می‌تواند منجر به لنگیدن یا مشکل در راه رفتن شود. سفتی عضلات و گرفتگی‌های دردناک نیز شایع است.
• خستگی مزمن: یکی از شایع‌ترین و آزاردهنده‌ترین علائم بیماری است.
• اختلالات ادراری و روده‌ای: تکرر ادرار، بی‌اختیاری.
• اختلال در توانایی شناختی: مشکلات حافظه کوتاه‌مدت، کاهش تمرکز، کندی در پردازش اطلاعات، و دشواری در انجام چند کار همزمان.

تشخیص بیماری

تشخیص مولتیپل اسکلروزیس توسط متخصص مغز و اعصاب و بر اساس ترکیبی از شواهد بالینی و پاراکلینیک انجام می‌شود. معیارهای مک‌دونالد یک راهنمای استاندارد جهانی است که متخصصان از آن برای تشخیص مولتیپل اسکلروزیس استفاده می‌کنند.

مدیریت بیماری

مدیریت بیماری، ترکیبی از روش‌های دارویی و غیردارویی است که هدف آن‌ها، کنترل بیماری، کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی بیمار است.

• درمان دارویی
• درمان غیردارویی (فیزیوتراپی و غیره)
• ایمن سازی محیط (کفپوش‌های غیرلغزنده، روشنایی کافی محیط و غیره)
• مدیریت روانی و شناختی

حامد دلام، دانشجوی دکتری تخصصی اپیدمیولوژی