اپیدمیولوژی دیجیتال؛ نگاه نو به پایش بیماری‌ها

اپیدمیولوژی دیجیتال یکی از رویکردهای نوین در سلامت عمومی است که از داده‌های دیجیتال روزمره مردم مانند جستجوهای اینترنتی، فعالیت در شبکه‌های اجتماعی و اطلاعات حرکتی تلفن‌های همراه برای پایش و پیش‌بینی روند بیماری‌ها استفاده می‌کند. این روش بر این ایده استوار است که ردپای دیجیتال افراد می‌تواند نشانه‌هایی از وضعیت سلامت جامعه باشد. به‌طور مثال، وقتی کاربران عبارت‌هایی مانند «درمان سرفه»، «تب ناگهانی»، یا «علائم آنفلوآنزا» را بیشتر جستجو می‌کنند، افزایش حجم این جستجوها ممکن است بازتابی از افزایش واقعی موارد بیماری در یک منطقه باشد. در شبکه‌های اجتماعی نیز محتوای تولیدشده توسط کاربران درباره علائم و نگرانی‌های سلامتی، اطلاعات ارزشمندی درباره الگوهای زمانی و مکانی بیماری‌ها به‌وجود می‌آورد. از نمونه‌های کاربردی این رویکرد، استفاده گسترده از داده‌های تحرک جمعیت در تلفن‌های همراه در دوران همه‌گیری کووید‑۱۹ است. پژوهشگران و نهادهای سلامت از اطلاعات مکانی ناشناسِ گوشی‌های همراه (مانند داده‌های موقعیت GPS یا گزارش‌های ورود و خروج) بهره گرفتند تا بتوانند رفتار حرکتی جمعیت را پایش کنند و تأثیر سیاست‌های بهداشتی را بسنجند.

این داده‌ها کمک کردند تا مشخص شود:

• مردم در دوره‌های مختلف قرنطینه یا تعطیلی چقدر جابه‌جا می‌شوند؛
• میزان خروج از خانه یا سفر بین شهرها چقدر کاهش یا افزایش یافته؛
• محدودیت‌های رفت‌وآمد تا چه اندازه بر حرکت جمعیت اثر داشته‌اند؛
• و آیا کاهش تحرک با کاهش موارد بیماری هم‌زمان بوده است یا خیر.

نتیجه این تحلیل‌ها به مسئولان سلامت کمک کرد تا میزان اثربخشی اقدامات قرنطینه، فاصله‌گذاری اجتماعی و تعطیلی‌ها را بررسی کنند و واکنش‌های بعدی را بهتر برنامه‌ریزی نمایند. این نوع داده‌ها معمولاً به‌صورت ناشناس و تجمیع‌شده از شرکت‌های فناوری (مانند گوگل، اپل یا اپراتورهای تلفن همراه) دریافت می‌شد تا هم جنبه علمی داشته باشند و هم حریم خصوصی افراد محفوظ بماند.

درحقیقت اپیدمیولوژی دیجیتال می‌تواند پلی میان رفتارهای آنلاین مردم و واقعیت‌های سلامت جامعه باشد؛ پلی که اگر درست ساخته شود، به پیشگیری بهتر، پاسخ سریع‌تر و تصمیم‌گیری هوشمندانه‌تر در نظام سلامت منجر خواهد شد.

اندیشه حامدی- دانشجوی دکترای تخصصی اپیدمیولوژی