توسعه پایدار به عنوان یکی از بسترهای تعالی و رشد انسان، آنگاه می تواند موفقیت آمیز باشد که با یاری و مشارکت همه گروه های اجتماعی و برای همه آنان صورت پذیرد.

در میان گروه های اجتماعی زنان نیمی از جمعیت کشور را تشکیل می دهند و بدلیل ارتباط مستقیم آنان با گروه های سنی جوانان، نوجوانان و کودکان و نیز تاثیر بر نیم دیگر از جمعیت، یعنی مردان از مهمترین و موثرترین گروه های اجتماعی به شمار می آیند، و این واقعیتی است که در جوامع در حال توسعه کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

امروزه توسعه پایدار به عنوان یک مفهوم کلیدی در ادبیات جهانی، مستلزم نگاه یکپارچه به ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و زیست‌محیطی است. در این میان، توانمندسازی زنان و مردان در کنار یکدیگر، بنیادی‌ترین شرط تحقق چنین توسعه‌ای محسوب می‌شود.

این توانمندسازی شامل حوزه‌هایی چون آموزش، آگاهی‌بخشی، مراقبت از سلامت خود، خانواده و جامعه، حفظ محیط زیست، صلح اجتماعی، مبارزه با خشونت و تبعیض، و مشارکت در عرصه‌های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی می باشد.

از چالش‌های اصلی پیش روی زنان در برنامه های توانمند سازی می توان به قوانین ناکافی و تبعیض‌آمیز که حقوق شهروندی زنان را در عرصه‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی محدود می‌کند اشاره کرد. همچنین سنت‌های ریشه‌دار فرهنگی که نقش‌های جنسیتی را به شکلی محدودکننده تعریف کرده و سلامت فردی و اجتماعی زنان را تا مرز خشونت جسمی و روانی به مخاطره می‌اندازد از دیگر چالش های موجود در حوزه زنان می باشد. از سوی دیگر حکمرانی مبتنی بر ایدئولوژی مردسالارانه (با پوشش دینی یا نظامی) که منافع زنان را نادیده گرفته، حضور آنان را در مناصب تصمیم‌گیری محدود می‌کند.

علی رغم چالش ها در در سال‌های اخیر، زنان پیشرفت‌های چشمگیری در زمینه  افزایش آگاهی و مطالبه‌گری، پیشرفت در بخش های آموزش و سلامت، اشتغال، سیاست و شکستن تابوی مشارکت سیاسی، پیشرفت در حقوق و قانون‌گذاری، فناوری‌های نوین، هنر و علوم، مناسبات اقتصادی، و همراه‌سازی ذهنی و عینی مردان و نسل‌های جدید با برابری حقوق و کرامت انسانی داشته اند.

زنان در چهار حوزه نقش اساسی و چندجانبه در توسعه پایدار ایفا می‌کنند:

• توسعه اقتصادی: نیروی کار، کارآفرینی، مدیریت مالی در سطوح خرد، میانه و کلان
• توسعه اجتماعی: آموزش، پرورش، بهداشت و درمان
• توسعه فرهنگی: حفظ و انتقال فرهنگ، هنر، ادبیات و فعالیت‌های اجتماعی
• توسعه سیاسی: مشارکت سیاسی، رهبری و تصمیم‌گیری

باید توجه داشت که برای افزایش مشارکت زنان در عرصه‌های مختلف، رویکردی های چند جانبه ذیل مورد نیاز می باشد:

• اصلاح قوانین و سیاست‌ها  با رفع قوانین تبعیض‌آمیز، تصویب قوانین حمایتی
• تغییر نگرش‌های فرهنگی و اجتماعی  با آموزش و آگاهی‌بخشی، معرفی الگوهای موفق
• توانمندسازی اقتصادی با دسترسی به آموزش، مهارت، منابع مالی و حمایت از کسب ‌وکارهای زنان
• افزایش مشارکت سیاسی با تشویق زنان به حضور در انتخابات و مناصب تصمیم‌گیری
• ایجاد محیط‌های امن و حمایتی  با مبارزه با خشونت، فضاهای امن، خدمات حمایتی
• همراهی، همدلی و هم‌کنشی مردان با زنان برای تحولات برابری‌خواهانه

توسعه پایدار بدون توانمندسازی زنان و مردان ممکن نیست، چرا که توانمندسازی، بستر لازم برای نقش‌آفرینی زنان در حوزه‌های مختلف و رسیدن به حقوق برابر را فراهم می‌کند.

دکتر محمد حسین کاوه- استاد تمام گروه آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت