دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز
سرطان روده بزرگ ـ پیشگیری، علائم هشدار و روشهای تشخیص زودهنگام
چرا باید سرطان روده بزرگ را جدی بگیریم؟
سرطان روده بزرگ یکی از شایعترین سرطانهاست، که معمولاً طی چند سال و در چند مرحله شکل میگیرد و کاملاً قابل پیشگیری است. در بیشتر موارد، این بیماری ابتدا به صورت یک پولیپ (ضایعه کوچک و پیشسرطانی) در روده شروع میشود و سپس در صورت عدم تشخیص و درمان، تبدیل به سرطان میگردد. بنابراین آگاهی و مراقبت بهموقع بسیار اهمیت دارد.
عوامل خطر سرطان روده بزرگ
عوامل خطر به دو دسته تقسیم میشوند:
- عوامل غیرقابل تغییر
این موارد را نمیتوان تغییر داد، اما دانستن آنها به افراد کمک میکند مراقبت بیشتری داشته باشند:
- افزایش سن
- سابقه خانوادگی پولیپ یا سرطان روده بزرگ
- برخی بیماریهای ارثی مانند FAP و HNPCC
- افرادی که یکی از بستگان درجهیک آنها (پدر، مادر، خواهر، برادر، فرزندان) دچار این سرطان بودهاند باید با حساسیت بیشتری علائم خود را دنبال کنند.
2- عوامل قابل تغییر (مرتبط با سبک زندگی)
اینها عوامل مهمی هستند که میتوان با تغییر آنها میزان خطر را کاهش داد:
- فعالیت بدنی کم
- چاقی بهویژه چاقی شکمی
- مصرف الکل
- سیگار
- مصرف زیاد گوشت قرمز و گوشتهای فرآوریشده (سوسیس، کالباس و...)
- مصرف کم میوه و سبزیجات
چگونه از سرطان روده بزرگ پیشگیری کنیم؟
- انجام فعالیت بدنی منظم (پیادهروی تند، دویدن و...)
- حفظ وزن سالم
- رژیم غذایی سرشار از میوه، سبزیجات و فیبر
- کاهش مصرف گوشت قرمز و پرهیز از گوشتهای فرآوریشده
- ترک دخانیات و الکل
برخی داروها مانند آسپرین (طبق نظر پزشک) نیز میتوانند نقش محافظتی داشته باشند.
علائم هشداردهنده سرطان روده بزرگ
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، مراجعه به پزشک ضروری است:
- خونریزی دستگاه گوارش تحتانی (وجود خون در مدفوع)
- یبوست یا اسهال مداوم طی یک ماه اخیر
- درد شکم یا احساس تخلیهنشدن کامل پس از اجابت مزاج
- کاهش وزن بیش از ۱۰٪ در شش ماه همراه با یکی از علائم فوق
روشهای تشخیص زودهنگام و غربالگری
- تست FIT آزمایش خون مخفی در مدفوع - روش توصیهشده در ایران
این تست میتواند خونریزیهای بسیار خفیف ناشی از پولیپ یا سرطان را تشخیص دهد.
ویژگیها:
- بدون نیاز به رژیم غذایی خاص
- بدون نیاز به تکرار
- قابل انجام در خانههای بهداشت و کلینیکها
نتیجه مثبت این تست به معنی سرطان نیست بلکه نیاز به بررسی بیشتر دارد.
- کولونوسکوپی
بهترین و دقیقترین روش برای بررسی کامل روده بزرگ است.
مزایا:
- مشاهده مستقیم داخل روده
- تشخیص قطعی پولیپ یا سرطان
- امکان برداشتن پولیپ در همان جلسه
این روش معمولاً فقط برای افراد با علائم مشکوک یا نتیجه مثبت تست FIT انجام میشود.
چه کسانی باید بیشتر مراقب باشند؟
- افراد با سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ
- مبتلایان به بیماریهای التهابی روده (کرون یا کولیت اولسراتیو)
- افراد دارای سابقه قبلی پولیپ
- افراد بالای ۵۰ سال (یا زیر ۵۰ سال با عوامل خطر مهم)
دکتر لیلا قهرمانی – استاد گروه ارتقاء سلامت دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز
نظر دهید