اهمیت موضوع

بیشتر مردان در دوران میانسالی و اوج توانمندی، ساعات زیادی از روز را در محیط‌های کاری سپری می‌کنند. محیط‌های کاری بسته به نوع فعالیت، می‌توانند با خطرات فیزیکی (برخورد با ماشین‌آلات)، شیمیایی (استنشاق گردوغبار یا مواد سمی)، ارگونومیک (حمل بار سنگین) و روانی (فشار کاری) همراه باشند.

آمارها نشان می‌دهد که مردان سهم بسیار بیشتری از حوادث شغلی منجر به آسیب، ناتوانی یا مرگ را دارند. این موضوع نه تنها سلامت فرد را تهدید می‌کند، بلکه معیشت خانواده و بهره‌وری جامعه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

باورهای غلط رایج :

۱: حوادث شغلی اجتناب‌ناپذیرند و بخشی از کار هستند

این یک تصور کاملاً نادرست است. بر اساس اصول بهداشت حرفه‌ای، بیشتر حوادث شغلی قابل پیشگیری هستند. حادثه زمانی رخ می‌دهد که زنجیره‌ای از خطاهای انسانی، نقص تجهیزات و شرایط ناایمن کنار هم قرار می‌گیرند. شکستن هر یک از این حلقه‌ها می‌تواند از حادثه جلوگیری کند.

۲: من سال‌هاست این کار را می‌کنم، پس خطری ندارد

این طرز فکر که عادت کردن به خطربه معنای ایمن بودن است، یکی از مهم‌ترین دلایل بروز حوادث شغلی محسوب می‌شود. عادی‌سازی خطر، هوشیاری را کاهش می‌دهد و احتمال اشتباه را افزایش می‌دهد.

۳: استفاده از وسایل ایمنی دست‌وپاگیر است و کار را کند می‌کند

شاید این باور در کوتاه‌مدت درست به نظر برسد، اما هزینه یک لحظه بی‌احتیاطی، گاهی یک عمر ناتوانی یا حتی از دست دادن زندگی است. وسایل حفاظت فردی (مانند کلاه، دستکش، کفش ایمنی و عینک) آخرین سد دفاعی در برابر خطر هستند و نادیده گرفتن آنها یعنی بازی کردن با جان.

۴: تحمل درد و آسیب، نشانه مردانگی است

این یک باور فرهنگی ریشه‌دار است که متأسفانه به ضرر سلامت مردان تمام می‌شود. پنهان کردن درد، مراجعه نکردن به موقع به مراکز درمانی و ادامه کار با وجود آسیب، نه نشانه قدرت، که نشانه بی‌توجهی به سلامت خود و بار سنگینی است که بر دوش خانواده و جامعه می‌اندازد.

چرا مردان بیشتر در معرض آسیب‌های شغلی هستند؟

عوامل فردی و رفتاری

• عادی‌انگاری خطر : هرچه تجربه کاری بیشتر می‌شود، گاهی حساسیت نسبت به خطرات کاهش می‌یابد.
• مقاومت در برابر استفاده از تجهیزات ایمنی به دلایلی مانند عرق کردن، سنگینی یا کاهش سرعت کار.
• کار طولانی و خستگی مفرط اضافه‌کاری مداوم و شیفت‌های بی‌وقفه، تمرکز و توان جسمی را کاهش می‌دهد.
• مراجعه دیرهنگام به پزشک: بسیاری از مردان تا زمانی که درد غیرقابل تحمل نشود، به پزشک مراجعه نمی‌کنند.

عوامل شغلی و سازمانی حوادث در محیط کار

• آموزش ناکافی: بسیاری از کارگران و کارمندان آموزش کافی درباره خطرات محیط کار و نحوه مقابله با آنها نمی‌بینند.
• فشار برای تولید بیشتر: وقتی سرعت کار اولویت پیدا می‌کند، ایمنی قربانی می‌شود.
• نظارت ضعیف: نبود بازرس یا مسئول ایمنی کارآزموده در محیط کار.
• تجهیزات فرسوده و محیط ناایمن: ابزاری که استاندارد نیست یا تعمیر نمی‌شود.

تاثیرات نامطلوب حوادث شغلی  بر سلامت مردان

• آسیب‌های جسمی: از بریدگی و شکستگی گرفته تا قطع عضو و نابینایی.
• اختلالات اسکلتی-عضلانی مزمن: کمردردهای مزمن، دیسک کمر، آرتروز زودرس که نتیجه سال‌ها کار ناصحیح است.
• مشکلات روانی: استرس پس از حادثه، اضطراب مزمن، افسردگی ناشی از کاهش توانایی کار یا از دست دادن شغل.
• تأثیر بر اقتصاد خانواده: وقتی نان‌آور خانواده آسیب ببیند، تمام اعضای خانواده تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

چطور می‌توانیم محیط کار را ایمن‌تر کنیم؟

1. تجهیزات ایمنی را جدی بگیرید:کلاه، دستکش، کفش و عینک ایمنی را درست و مرتب استفاده کنید، نه فقط برای عکس گرفتن یا بازرسی.

2. شرایط ناایمن را گزارش دهید: اگر متوجه ترک خوردن کابل برق، نشت مواد شیمیایی یا نقص در دستگاه شدید، بلافاصله به مسئول اطلاع دهید.

3. به صدای بدنتان گوش دهید: اگر خسته‌اید، درد دارید یا تمرکز ندارید، پیش از شروع کارهای پرخطر استراحت کنید یا کار را به تعویق بیندازید.

4. آموزش ببینید و یاد بگیرید: در دوره‌های ایمنی شرکت کنید و دانش خود را به‌روز نگه دارید.

اقداماتی که کارفرمایان و مدیران باید انجام دهند

1. تجهیزات استاندارد و ایمن در اختیار کارکنان بگذارند.

2. آموزش مستمر و عملی برای همه کارکنان برگزار کنند.

3نهادینه کردن فرهنگ ایمنی در سازمان

4. نظارت و پایش منظم بر محیط کار و اصلاح نواقص.

ایمنی در محیط کار یک انتخاب نیست، یک ضرورت است. مردان به عنوان بخش بزرگی از جمعیت شاغل کشور، بیش از دیگران در معرض خطرات شغلی قرار دارند. از طرفی بیشتر این خطرات با آگاهی‌بخشی، تغییر نگرش و اقدام عملی قابل پیشگیری هستند.

دکتر مسعود کریمی – دانشیار گروه ارتقاء سلامت – دانشکده بهداشت – دانشگاه علوم پزشکی شیراز