هفته ملی سلامت مردان ایران (سام)، که هر سال در اسفندماه برگزار می‌شود، یادآور یک واقعیت مهم است: سلامت مردان نه‌تنها یک موضوع فردی، بلکه مسئله‌ای خانوادگی، اجتماعی و اقتصادی است. مردان در ایران بخش عمده جمعیت فعال اقتصادی را تشکیل می‌دهند و در بسیاری از خانواده‌ها نقش هدایت‌گر، تصمیم‌ساز و تأمین‌کننده اصلی را بر عهده دارند. بنابراین هرگونه اختلال در سلامت آنان، مستقیماً بر پایداری خانواده و کارآمدی جامعه اثر می‌گذارد. با این حال، یکی از چالش‌های جدی در این حوزه، غفلت خود مردان از وضعیت سلامت‌شان است. الگوی مراجعه کمتر به پزشک، تأخیر در انجام معاینات دوره‌ای، نادیده گرفتن علائم اولیه بیماری و بی‌توجهی به سلامت روان، موجب می‌شود بسیاری از مشکلات در مراحل پیشرفته تشخیص داده شوند. این موضوع به‌ویژه در سنین ۳۰ تا ۶۵ سال اهمیت دوچندان دارد؛ دوره‌ای که اوج مسئولیت‌های شغلی، خانوادگی و اجتماعی با افزایش تدریجی خطر بیماری‌های مزمن هم‌زمان می‌شود.

در همین راستا، به سراغ دکتر عبدالرحیم اسداللهی، دانشیار و مدیرگروه سالمندشناسی دانشکده بهداشت رفتیم؛ پژوهشگری که در حوزه سلامت مردان، به‌ویژه در دوره میانسالی، مطالعات ارزنده‌ای در زمینه پیشگیری، غربالگری و اصلاح سبک زندگی انجام داده‌اند. در ادامه پای گفت‌وگو با ایشان می‌نشینیم.

خبرنگار: آقای دکتر، هفته ملی سلامت مردان ایران چه جایگاهی در نظام سلامت کشور دارد و چرا باید آن را جدی گرفت؟

دکتر اسداللهی: این هفته یک مناسبت تشریفاتی نیست؛ یک هشدار جدی است. سلامت مردان صرفاً یک موضوع فردی نیست، بلکه مستقیماً با پایداری خانواده، بهره‌وری اقتصادی و ثبات اجتماعی گره خورده است. بخش عمده جمعیت فعال اقتصادی کشور را مردان تشکیل می‌دهند و در بسیاری از خانواده‌ها نقش تصمیم‌ساز و تأمین‌کننده دارند. بنابراین وقتی مردان دچار بیماری مزمن، ناتوانی یا آسیب‌های قابل پیشگیری می‌شوند، تبعات آن محدود به خودشان نمی‌ماند.

خبرنگار: به نظر شما مهم‌ترین چالش سلامت مردان در ایران چیست؟

دکتر اسداللهی: صادقانه بگویم، مهم‌ترین چالش «بی‌توجهی خود مردان به سلامت‌شان» است. الگوی مراجعه دیرهنگام به پزشک، انجام ندادن چکاپ‌های دوره‌ای، عادی‌سازی استرس مزمن و نادیده گرفتن علائم اولیه بیماری‌ها باعث می‌شود بسیاری از مشکلات در مراحل پیشرفته تشخیص داده شوند. این مسئله به‌ویژه در سنین ۳۰ تا ۶۵ سال بسیار مهم است؛ دوره‌ای که اوج مسئولیت‌های شغلی و خانوادگی با افزایش تدریجی خطر بیماری‌های مزمن هم‌زمان می‌شود.

خبرنگار: در این بازه سنی، کدام مشکلات سلامت بیشتر مردان را تهدید می‌کند؟

دکتر اسداللهی: اگر بخواهیم دقیق و بی‌پرده صحبت کنیم، فهرست چالش‌ها کوتاه نیست.
نخست، بیماری‌های قلبی–عروقی مانند فشار خون بالا، سکته قلبی و مغزی که همچنان در صدر علل مرگ‌ومیر مردان قرار دارند.
دوم، دیابت و اختلالات متابولیک که عمدتاً ریشه در سبک زندگی کم‌تحرک و تغذیه نامناسب دارند.
سوم، برخی سرطان‌ها به‌ویژه پروستات، ریه و دستگاه گوارش که غربالگری به‌موقع در آن‌ها حیاتی است.
چهارم، مشکلات اسکلتی–عضلانی و کمردردهای شغلی، به‌ویژه در مشاغل سخت.
همچنین نباید از آسیب‌های ناشی از حوادث شغلی و ترافیکی، اختلالات سلامت روان مانند افسردگی و فرسودگی شغلی، و رفتارهای پرخطر مانند مصرف دخانیات و سوءمصرف مواد غافل شد.
بخش مهمی از این مشکلات، با غربالگری منظم و اصلاح سبک زندگی قابل پیشگیری یا کنترل است.

خبرنگار: هفته ملی سلامت مردان ۱۴۰۴ با چه محورهایی برگزار می‌شود؟

دکتر اسداللهی: این هفته از جمعه ۱ تا پنجشنبه ۷ اسفند ۱۴۰۴ برگزار می‌شود و هر روز بر یکی از ابعاد ایمنی و پیشگیری تمرکز دارد:

• ایمنی در محیط زندگی
• ایمنی در رانندگی و راه‌ها
• ایمنی در محیط کار
• برنامه‌های دانشگاهی متناسب با شعار هفته
• حذف رفتارهای پرخطر و سوءمصرف مواد
• انتخاب‌های آگاهانه در مسیر سلامت
• ایمنی در ورزش

این روزشمار نشان می‌دهد که تمرکز اصلی بر پیشگیری، ایمنی و اصلاح سبک زندگی است؛ سه مؤلفه‌ای که در میانسالی، مسیر سلامت دهه‌های بعدی عمر را تعیین می‌کنند.

خبرنگار: مردان برای ارزیابی وضعیت سلامت خود به کجا باید مراجعه کنند؟

دکتر اسداللهی: ساده است، اما نیاز به اراده دارد. مراکز خدمات جامع سلامت و پایگاه‌های بهداشتی برای غربالگری فشار خون، قند خون و شاخص توده بدنی در دسترس هستند. پزشکان عمومی و پزشکان خانواده برای چکاپ‌های دوره‌ای نقطه شروع مناسبی‌اند. بر اساس عوامل خطر، مراجعه به متخصصان داخلی، قلب و عروق، غدد یا ارولوژی ضروری می‌شود. مراکز مشاوره سلامت روان و مراکز طب کار نیز برای ارزیابی وضعیت روانی و ایمنی شغلی نقش مهمی دارند. بهانه کمبود وقت قابل قبول نیست؛ هزینه تعویق بسیار سنگین‌تر است.

خبرنگار: اگر بخواهید یک پیام مستقیم به مردان ۳۰ تا ۶۵ ساله بدهید، چه می‌گویید؟

دکتر اسداللهی: مرد سالم، تکیه‌گاه خانواده و موتور محرک جامعه است؛ اما این جایگاه با بی‌توجهی به سلامت حفظ نمی‌شود. تصمیم برای چکاپ منظم، اصلاح تغذیه، افزایش تحرک، مدیریت استرس و کنار گذاشتن رفتارهای پرخطر باید امروز گرفته شود، نه زمانی که بیماری پیشرفته شده است. اگر امروز اقدام نکنند، فردا خانواده و جامعه هزینه آن را خواهند پرداخت. زمان اقدام همین حالاست.

خبرنگار (سید محمدصادق حسینی) – جمع‌بندی پایانی:

از دکتر اسداللهی بابت وقتی که در اختیار ما گذاشتند و نکات صریح و کاربردی‌شان سپاسگزاریم.

و خطاب به مردان عزیز؛ سلامت شما ستون پایداری خانواده و جامعه است. چکاپ دوره‌ای، اصلاح سبک زندگی و توجه به علائم هشداردهنده را به تعویق نیندازید. تصمیم امروز شما، کیفیت زندگی فردای شما و عزیزانتان را رقم می‌زند. این گفت‌وگو به مناسبت هفته ملی سلامت مردان ایران تهیه شد.