اهمیت موضوع

برخلاف تصور رایج، تصادفات جاده‌ای صرفاً یک مشکل ترافیکی یا انتظامی نیستند؛ بلکه یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت عمومی محسوب می‌شوند.

شواهد ملی و بین‌المللی نشان می‌دهد که:

• مردان سهم بیشتری از مرگ‌ومیر و آسیب‌های ناشی از حوادث رانندگی را به خود اختصاص می‌دهند.
• رفتارهای پرخطر مانند سرعت غیرمجاز، سبقت خطرناک، خستگی در رانندگی و مصرف مواد یا الکل در مردان شایع‌تر است.
• این آسیب‌ها فقط فرد راننده را درگیر نمی‌کند، بلکه خانواده، نظام سلامت و اقتصاد جامعه را نیز متأثر می‌سازد.

بنابراین پرداختن به ایمنی رانندگی، بخشی جدایی‌ناپذیر از ارتقاء سلامت مردان است.

عوامل مؤثر بر نا ایمنی رانندگی در مردان

بررسی‌ها نشان می‌دهد که رانندگی نا ایمن حاصل ترکیب چند عامل است:

۱. عوامل فردی

• تمایل به ریسک‌پذیری و هیجان‌جویی
• خستگی، خواب‌آلودگی و استرس شغلی
• باورهای نادرست ( مانند مهارت بالا جایگزین کمربند ایمنی می‌شود)

۲. عوامل رفتاری

• عدم استفاده از کمربند ایمنی
• استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی
• بی‌توجهی به قوانین راهنمایی و رانندگی

۳. عوامل محیطی و اجتماعی

• وضعیت نامناسب جاده‌ها
• ساعات کاری طولانی، به‌ویژه در مشاغل رانندگی
• هنجارهای اجتماعی که رفتار پرخطر را نشانه مردانگی تلقی می‌کنند

پیامدهای تصادفات رانندگی بر سلامت مردان

تصادفات جاده‌ای می‌توانند منجر به:

• آسیب‌های جسمی پایدار (ناتوانی حرکتی، قطع عضو)
• اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب پس از سانحه
• کاهش توان کاری و فشار اقتصادی بر خانواده
• کاهش کیفیت زندگی در سنین مولد

از منظر ارتقای سلامت، پیشگیری از این پیامدها مؤثرتر و کم‌هزینه‌تر از درمان آن‌هاست.

راهکارهای ارتقاء ایمنی رانندگی در مردان

 در سطح فردی

• استفاده مداوم از کمربند ایمنی
• پرهیز از رانندگی در حالت خستگی یا خواب‌آلودگی
• مدیریت خشم و استرس در ترافیک
• خودداری از استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی

در سطح خانواده

• الگو بودن پدران برای فرزندان در رعایت قوانین
• تذکر محترمانه و حمایتی اعضای خانواده نسبت به رفتارهای پرخطر

 در سطح جامعه و نظام سلامت

• آموزش‌های هدفمند ایمنی راه‌ها با رویکرد جنسیتی
• ادغام آموزش ایمنی رانندگی در برنامه‌های ارتقای سلامت مردان
• همکاری بین‌بخشی بین نظام سلامت، پلیس راهور و رسانه‌ها

دکتر مسعود کریمی – دانشیار گروه ارتقاء سلامت – دانشکده بهداشت – دانشگاه علوم پزشکی شیراز