سرطان در بسیاری از موارد، اگر در مراحل اولیه شناسایی شود، قابل درمان و حتی قابل کنترل بلندمدت است. شواهد علمی نشان می‌دهد که غربالگری و تشخیص زودهنگام، از مؤثرترین راهبردها برای کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سرطان و افزایش کیفیت زندگی بیماران است. 

غربالگری، فرصتی طلایی برای نجات جان انسان‌ها پیش از بروز علائم جدی بیماری است.

غربالگری چیست؟

غربالگری به انجام آزمایش‌ها و بررسی‌های هدفمند در افراد ظاهراً سالم گفته می‌شود تا:

- سرطان یا ضایعات پیش‌سرطانی

- پیش از بروز علائم بالینی 

شناسایی شود.

نکته مهم این است که بسیاری از سرطان‌ها در مراحل اولیه بدون علامت هستند و تنها از طریق غربالگری قابل تشخیص‌اند.

چرا تشخیص زودهنگام حیاتی است؟

- تشخیص سرطان در مراحل اولیه می‌تواند شانس بقا را تا چند برابر افزایش دهد

- درمان‌ها در مراحل اولیه کم‌تهاجمی‌تر، کم‌هزینه‌تر و مؤثرتر هستند

- عوارض جسمی، روانی و اجتماعی بیماری کاهش می‌یابد

در بسیاری از سرطان‌ها، فاصله میان تشخیص زودهنگام و دیرهنگام، تفاوت میان زندگی فعال و مرگ زودرس است.

مهم‌ترین برنامه‌های غربالگری توصیه‌شده بر اساس دستورالعمل‌های علمی و برنامه‌های سلامت:

سرطان پستان

- ماموگرافی منظم در زنان واجد شرایط سنی

- تشخیص زودهنگام می‌تواند میزان مرگ‌ومیر را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهد

سرطان دهانه رحم

- انجام پاپ اسمیر و/یا تست HPV

- شناسایی ضایعات پیش‌سرطانی قبل از تبدیل به سرطان

این سرطان یکی از  قابل‌پیشگیری‌ترین سرطان‌ها در صورت غربالگری منظم است.

سرطان روده بزرگ

- آزمایش خون مخفی در مدفوع یا کولونوسکوپی

- تشخیص پولیپ‌ها پیش از سرطانی‌شدن

توجه به علائم هشداردهنده

در کنار غربالگری، آگاهی از علائم زیر ضروری است:

- توده یا تورم غیرعادی

- خونریزی‌های غیرطبیعی

- کاهش وزن بی‌دلیل

- تغییرات پایدار در عادات دفع یا صدا

- زخم‌هایی که بهبود نمی‌یابند

وجود این علائم به معنی سرطان نیست، اما نیازمند بررسی فوری پزشکی است.

غربالگری؛ مسئولیتی فردی و اجتماعی

مشارکت در برنامه‌های غربالگری:

- نشانه خودمراقبتی آگاهانه است

- موجب کاهش نابرابری‌های سلامت می‌شود

- هزینه‌های نظام سلامت را کاهش می‌دهد

- و جان انسان‌ها را نجات می‌دهد

دکتر مهین نظری – دانشیار گروه ارتقای سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شیراز